چطور تنبلی را از خودمان دور کنیم؟
چند تا جمعه به خاطر 2 ساعت خواب بیشتر، برنامه کوهنوردیتان را بههم زدهاید؟
چند تا ایده و فکر بکر داشتهاید که به خاطر بیحوصلگیتان به دست فراموشی سپرده شدهاند و فرصت نکردهاند به عمل تبدیل شوند؟

در دنیای اسرارآمیزی که هر روز همه چیز در حال حرکت و تغییر و تحول است، به نظر میرسد ما آدمها شاگرد اولهای کلاس تنبلی باشیم. هر چقدر هم که بگویید کارتان سخت است و بهتر از نسلهای قبل کار میکنید اما واقعیت این است كه تنبلی و میل به سکون در این دوره بیشتر از دورههای قبل گریبان آدمها را گرفته است.

در زمانهای قدیم و قبل از اینکه تکنولوژی به اندازه الان پیشرفت کند، برای بیشتر انسانها منابع محدود و غیرقابل پیشبینی بوده است. آنها سعی میکردند تا جایی که ممکن است انرژی را ذخیره کنند. محرکهای بیرونی قوی و اجبارکننده بودند. گرسنگی و تشنگی تهدیدهای اصلی بودند. برای آنها خیلی حیاتی بوده است که انرژی را ذخیره کنند. آنها گاهی با کم تلاش کردن این کار را انجام میدادند.

این روزها خیلی چیزها عوض شده است. ما با انرژی بیشتر و انگیزههای مستقیم، کمتر سر و کار داریم. بین آرزوها و عمل نیاکان ما فاصله کمی بود؛ تشنه میشدند، به دنبال آب میرفتند، با گرسنگی دنبال غذا میرفتند، برای رفتارهایشان لازم نبود ازماهها قبل برنامهریزی کنند؛ رفتارهایی که باعث بقای آنها میشد، نتایج کوتاهمدت داشت و در دنیای بدون دارو، بانک و حتی یخچال آن موقع لازم نبوده خیلی به آینده فکر کرد.

تنبلی از کجا شروع میشود؟
روان شناسان معتقدند تنبلی وقتی به وجود میآید که امکان برنامهریزی برای آینده وجود داشته باشد. آن چیزی که باعث میشود بدون اینکه نیازهای آنیمان ارضا شود و به انجام کار ادامه دهیم، آیندهنگری است. بعضی آدمها آیندهنگرترند. آنها بدون اینکه گرسنه یا تشنه باشند، با انگیزه زیادی کار میکنند. این آدمها به بقیه میگویند تنبل.

این روزها ما برای رسیدن به اهداف بلند مدتمان گاهی مجبور میشویم از لذتهای ساده روزانهمان بگذریم؛ آن وقت است که احساس میکنیم مورد ظلم واقع شدهایم چون ذهن ما به انگیزههای آنی پاسخ میدهد. خوابیدن، کار نکردن، نشستن و تماشای برنامههای تلویزیون برای ما خوشایندتر از کارهایی هستند که قرار است چند ماه یا چند سال بعد نتیجهشان را ببینیم.

تنبلی آسیب نیست؛ در واقع یک حس عدم تمایل به مصرف انرژی وجود دارد. اما در دورهای که ما در آن زندگی میکنیم و لازم است کاراییمان بالا باشد، تنبلی باعث آسیب و ناراحتی میشود.

چرا از انجام کار طفره میرویم؟
طفره رفتن و از زیر کار در رفتن وقتی پیش میآید که تصور کنیم کارها خیلی سخت و دشوار است؛ آن وقت است که با خودمان میگوییم بهتر است این کار را فردا انجام دهیم. بعضی روانشناسان میگویند این مشکل بعد از انقلاب صنعتی - که نیاز به برنامهریزی بیشتر شد - به وجود آمده است.

کارشناسان علوم رفتاری میگویند ما کارهایی را که زودتر جواب میدهند ترجیح میدهیم. درس خواندن برای امتحانی که ماهها بعد قرار است برگزار شود، به اندازه بازی شطرنج برای ما لذتبخش نیست. ما نمیتوانیم درباره آینده بازخورد آنی داشته باشیم چون ممکن است اطمینانمان را نسبت به توانایی انجام کار از دست بدهیم، احساس کنیم تلاش برای رسیدن به اهداف بلندمدت کاری سخت و غیرقابل تحمل است و بعد هم فکر کنیم بد نیست زندگی عادیمان را ادامه دهیم.

در واقع همین تمایل ما به سکون باعث میشود تصور کنیم این کار، کارسخت و دشواری است و نمیتوانیم از عهده آن بر بیاییم. اما این روزها انجام کار به این معنی است که بر لذتها و پاداشهای آنی غلبه کنید و بدانید هدفی که شما لحظاتتان را برای رسیدن به آن صرف میکنید، ارزشاش را دارد. در دنیای امروز اگر بخواهید طبق الگوی ذهنی منتظر پاداش آنی باشید و تنبلی کنید ضرر زیادی خواهید کرد. نگران نباشید؛ همیشه میشود کار را شروع کرد.

چطور تنبلی را از خودمان دور کنیم؟
الگوی ذهنی ما طوری شکل گرفته که مغزمان پاداشهای آنی و نتایج کوتاهمدت را ترجیح میدهد. اما ما وقتی از عهده کارهای ناخوشایند بربیاییم، بیشتر از خودمان رضایت داریم. برای مقابله با تنبلی توصیههای زیر میتواند مفید باشد.

* از کم شروع کنید: از خودتان بپرسید انجام این کار به مدت 15دقیقه واقعا خیلی سخت و دشوار است؟ با کمی دقت متوجه میشوید که اینطور نیست. با این روش مشاهده خواهید کرد بعد از مدتی از انجام همان کارها لذت خواهید برد.

* در برابر افکار منفی و پیشفرضهایتان مقاومت کنید: حتی تصور نتوانستن را از خودتان دور کنید. ما بیشتر مواقع با آزمون و خطا یاد میگیریم. اگر دید وسیعتری داشته باشید میتوانید از عهده کارهای بزرگ بربیایید.

* برنامهریزی داشته باشید: هر روز اهدافتان را بنویسید.

با این کار احتمال اینکه از هدفتان دور نشوید و طی روز کارهایی انجام دهید که شما را به هدف نزدیكتر کند، بیشتر است.

* از دیگران کمک بگیرید: برای انجام کامل یک کار از دیگران کمک بگیرید. موضوع را با آنها در میان بگذارید. انگیزههای خارجی حس انجام وظیفه شما را بر میانگیزد و شما را به انجام کار تشویق میکند.

* قبول کنید که برای پیشرفت باید صبر و تحمل داشت: این تصور را که برای انجام هر کار باید سریع پاداش بگیرید، از خودتان دور کنید. این طرز فکر باعث میشود نتوانید به اهداف بلند مدتتان برسید.

* به خودتان پاداش بدهید: استراحت با تنبلی فرق دارد. بعد از اینکه یک کار را به طور کامل به اتمام رساندید، به عنوان پاداش به خودتان استراحت بدهید. شما بعد از یک دوره تلاش به استراحت نیاز دارید.